دیدار چارچوب هماهنگی شیعیان عراق با نماینده رهبر انقلاب ایران ؛ بغداد در معادلات جبهه مقاومت

رایزنی تهران و بغداد در سایه تحولات جبهه مقاومت

به گزارش کلینی نیوز، دیدار آیت‌الله محسن قمی، نماینده ویژه مقام معظم رهبری و معاون ارتباطات بین‌الملل دفتر رهبری جمهوری اسلامی ایران، با سران چارچوب هماهنگی شیعیان عراق در بغداد، در شرایطی انجام شده است که عراق همچنان یکی از نقاط مهم در معادلات سیاسی و امنیتی منطقه به شمار می‌رود.

این دیدار را می‌توان در چارچوب گسترده‌تر روابط ایران و عراق و همچنین تحولات مرتبط با جبهه مقاومت در منطقه مورد بررسی قرار داد؛ جریانی که بازیگران و گروه‌های متعددی در کشورهای مختلف خاورمیانه در آن تعریف می‌شوند و مناسبات آنها با تحولات منطقه‌ای، از جمله فلسطین، لبنان، سوریه و عراق، پیوند خورده است.

همراهی هیئتی از مجلس خبرگان رهبری با آیت‌الله قمی نیز بر ابعاد سیاسی و مذهبی این سفر افزوده است.

عراق؛ حلقه مهم در معادلات منطقه‌ای

موقعیت ژئوپلیتیکی بغداد

عراق به دلیل موقعیت جغرافیایی خود میان ایران، سوریه، اردن، ترکیه و کشورهای حوزه خلیج فارس، از جایگاهی ویژه در معادلات امنیتی خاورمیانه برخوردار است.

این موقعیت باعث شده است که تحولات سیاسی و امنیتی عراق تنها یک مسئله داخلی نباشد و تصمیمات بغداد بر مناسبات منطقه‌ای نیز تأثیر بگذارد.

از این منظر، روابط تهران و بغداد برای ایران اهمیت دوگانه دارد: از یک سو یک رابطه دوجانبه میان دو کشور است و از سوی دیگر، بخشی از معادلات گسترده‌تر امنیتی و سیاسی منطقه محسوب می‌شود.

چارچوب هماهنگی؛ بازیگر مهم جریان سیاسی شیعه

چارچوب هماهنگی شیعیان عراق یکی از مجموعه‌های مهم سیاسی شیعه در ساختار قدرت عراق است.

احزاب و جریان‌های عضو این مجموعه در تشکیل دولت و تعیین مناسبات سیاسی بغداد نقش قابل توجهی داشته‌اند.

از همین رو، گفت‌وگو با رهبران چارچوب هماهنگی برای تهران از منظر شناخت تحولات سیاسی عراق و حفظ کانال‌های ارتباطی اهمیت دارد.

رابطه چارچوب هماهنگی با ایران

بخش مهمی از جریان‌های سیاسی شیعه عراق روابط تاریخی و سیاسی نزدیکی با جمهوری اسلامی ایران دارند؛ با این حال، هر یک از این جریان‌ها دارای منافع و محاسبات داخلی خود نیز هستند.

بنابراین، رابطه تهران با چارچوب هماهنگی را باید ترکیبی از پیوندهای سیاسی، مذهبی، امنیتی و منافع مشترک منطقه‌ای دانست و نه صرفاً یک رابطه تابع و متبوع.

همام حمودی و اهمیت محل رایزنی

برگزاری این دیدار در دفتر شیخ همام حمودی، رئیس مجلس اعلای اسلامی عراق، نیز از منظر سیاسی قابل توجه است.

دفتر یک شخصیت سیاسی شناخته‌شده در جریان شیعه عراق می‌تواند به‌عنوان یکی از محل‌های رایزنی میان جریان‌های سیاسی این طیف عمل کند.

از این منظر، محل برگزاری نشست می‌تواند نشان‌دهنده اهمیت شبکه‌های سیاسی شیعه در مناسبات تهران و بغداد باشد.

دیدار با اهل سنت؛ فراتر از چارچوب شیعی

یکی از نکات قابل توجه در برنامه هیئت ایرانی، دیدار با مفتی اهل سنت عراق بود.

این دیدار اهمیت خاصی در تحلیل رویکرد منطقه‌ای ایران دارد؛ زیرا نشان می‌دهد رایزنی‌های تهران در عراق الزاماً به جریان‌های شیعه محدود نمی‌شود.

دیپلماسی مذهبی و جبهه مقاومت

جبهه مقاومت، در ادبیات سیاسی منطقه، صرفاً یک مجموعه مذهبی تعریف نمی‌شود؛ بلکه شبکه‌ای از بازیگران سیاسی و اجتماعی با اهداف و مواضع مختلف است.

از این منظر، برقراری ارتباط با شخصیت‌های اهل سنت عراق می‌تواند بخشی از تلاش برای گسترش ارتباطات مذهبی و سیاسی و کاهش شکاف‌های فرقه‌ای در محیط منطقه‌ای باشد.

برای تهران، حفظ ارتباط با طیف‌های مختلف جامعه عراق می‌تواند در مدیریت روابط دوجانبه و کاهش آسیب‌پذیری مناسبات منطقه‌ای اهمیت داشته باشد.

بُعد امنیتی؛ چرا عراق برای جبهه مقاومت مهم است؟

مرز ایران و عراق

مرز طولانی دو کشور و پیوندهای اقتصادی و اجتماعی میان جوامع مرزی، باعث شده است امنیت عراق مستقیماً با امنیت ایران ارتباط پیدا کند.

هرگونه بی‌ثباتی گسترده در عراق می‌تواند پیامدهایی فراتر از مرزهای این کشور داشته باشد.

عراق و کریدورهای منطقه‌ای

موقعیت جغرافیایی عراق در ارتباط میان ایران و سوریه و همچنین دسترسی آن به مدیترانه، این کشور را در تحلیل‌های ژئوپلیتیکی منطقه‌ای مهم کرده است.

به همین دلیل، تحولات امنیتی عراق همواره مورد توجه بازیگران منطقه‌ای قرار دارد.

تهران و بغداد؛ منافع مشترک در دوره السودانی

در دوره نخست‌وزیری محمد شیاع السودانی، عراق تلاش کرده است ضمن حفظ روابط خود با ایران، مناسباتش با کشورهای عربی و قدرت‌های غربی را نیز توسعه دهد.

این سیاست توازن‌گرا به بغداد امکان می‌دهد از ظرفیت‌های مختلف منطقه‌ای و بین‌المللی استفاده کند.

برای تهران نیز ثبات سیاسی عراق و تداوم روابط با دولت بغداد اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا عراق علاوه بر روابط دوجانبه، یکی از مهم‌ترین محیط‌های تعامل ایران با جهان عرب است.

فلسطین و تحولات منطقه؛ زمینه گسترده‌تر رایزنی‌ها

تحولات فلسطین و جنگ غزه، معادلات جبهه مقاومت را وارد مرحله تازه‌ای کرده است.

در چنین شرایطی، عراق نیز به دلیل حضور جریان‌های سیاسی نزدیک به محور مقاومت و جایگاه آن در منطقه، بخشی از معادلات گسترده‌تر خاورمیانه محسوب می‌شود.

رایزنی میان تهران و بغداد را از این منظر می‌توان بخشی از تلاش دو کشور برای مدیریت پیامدهای تحولات منطقه‌ای و حفظ کانال‌های سیاسی در شرایط پرتنش خاورمیانه ارزیابی کرد.

آیا این رایزنی‌ها به معنای هماهنگی راهبردی کامل است؟

پاسخ را نمی‌توان صرفاً مثبت یا منفی دانست، ایران و بخش‌هایی از جریان سیاسی شیعه عراق در برخی موضوعات منطقه‌ای منافع مشترک دارند؛ اما بغداد در سیاست خارجی خود ملاحظات مستقلی نیز دارد.

دولت عراق تلاش می‌کند ضمن حفظ روابط نزدیک با تهران، از گسترش تنش میان ایران و آمریکا و همچنین رقابت‌های منطقه‌ای در داخل خاک خود جلوگیری کند.

از این رو، همکاری تهران و بغداد را باید ترکیبی از همگرایی، منافع مشترک و ملاحظات مستقل دولت عراق دانست.

 عراق در میانه سیاست داخلی و جبهه مقاومت

دیدار نماینده ویژه رهبر انقلاب ایران، حضرت آیت الله سید مجتبی خامنه ای با سران چارچوب هماهنگی شیعیان عراق، در کنار رایزنی با شخصیت‌های اهل سنت، تصویری چندلایه از روابط تهران و بغداد ارائه می‌دهد.

در سطح نخست، این دیدار بخشی از مناسبات سیاسی و مذهبی دو کشور است. در سطح دوم، با جایگاه جریان‌های شیعه در ساختار سیاسی عراق ارتباط دارد و در سطح سوم، می‌توان آن را در چارچوب تحولات گسترده‌تر خاورمیانه و معادلات جبهه مقاومت بررسی کرد.

عراق در این میان موقعیتی دوگانه دارد: از یک سو متحد و همسایه مهم ایران است و از سوی دیگر، تلاش می‌کند استقلال تصمیم‌گیری خود را در برابر رقابت قدرت‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای حفظ کند.

بنابراین، اهمیت این رایزنی‌ها بیش از آنکه صرفاً در نتیجه یک دیدار خلاصه شود، در تداوم کانال‌های سیاسی تهران و بغداد و نقش عراق در معادلات آینده منطقه قابل ارزیابی است.