انتقال سران داعش از سوریه به عراق؛ اروپا در آزمون مسئولیت

به گزارش کلینی نیوز، در عملیاتی سریع و هماهنگ شده توسط ایالات متحده، دولت عراق نخستین گروه از زندانیان ارشد و «خطرناک‌ترین» تروریست‌های سازمان داعش را از زندان‌های مناطق شرقی سوریه تحویل گرفته است.

این اقدام که بغداد آن را اقدامی «پیش‌دستانه برای محافظت از امنیت ملی» خوانده، چالشی بزرگ و فوری را پیش روی کشورهای اروپایی قرار داده است تا مسئولیت اتباع خود را بپذیرند.

جزئیات عملیات انتقال
به گزارش النشره، این انتقال در چارچوب یک عملیات امنیتی مشترک صورت گرفته است. گروه اول شامل حدود ۱۵۰ زندانی است که از بازداشتگاه‌های تحت کنترل نیروهای دموکراتیک کرد سوریه موسوم به قسد (SDF) در شرق سوریه خارج و به مقامات عراقی تحویل داده شده‌اند.
ترکیب ملیتی این گروه نشان‌دهنده ابعاد بین‌المللی بحران است: ۸۵ تن از این افراد تبعه عراقی و ۶۵ تن دیگر اتباع خارجی از کشورهای مختلف هستند.

در میان خارجی‌ها، شمار چشمگیری از شهروندان کشورهای اروپایی، آسیایی، قفقاز، سودان و سومالی دیده می‌شود.

با این حال، آنچه این انتقال را به ویژه حساس کرده است، حضور فرماندهان ارشد اروپایی با درجه «امیری» در ساختار تشکیلاتی داعش در میان این زندانیان است.

این افراد در سال‌های اوج قدرت داعش، مسئولیت رهبری بخش‌های استراتژیک و عملیات‌های تروریستی حساس را بر عهده داشته‌اند.

انگیزه و ضرورت عراق
باسم العوادی، سخنگوی رسمی دولت عراق، در تشریح انگیزه این اقدام گفت: «عراق با این کار دست به اقدامی پیش‌دستانه برای محافظت از امنیت ملی خود زده است.»

وی با اشاره به رایزنی‌های طولانی بغداد افزود: «نیمی از کسانی که منتقل می‌شوند از ده‌ها ملیت مختلف هستند که دولت‌هایشان، علیرغم تلاش‌های ما، حاضر به پذیرش آن‌ها نشدند.»

العوادی تأکید کرد که عراق طی دو سال گذشته فشار دیپلماتیک قابل توجهی بر ائتلاف بین‌المللی وارد کرده تا کشورهای مبدأ، اتباع خود را بازپس بگیرند.

به گفته وی، هم‌اکنون نشانه‌هایی از تغییر موضع در برخی پایتخت‌ها مشاهده می‌شود. امانوئل مکرون، رئیس‌جمهور فرانسه، در تماسی تلفنی با محمد شیاع السودانی، نخست‌وزیر عراق، قول داده است که پاریس در این پرونده در کنار بغداد خواهد بود. این تماس نشان‌دهنده حساسیت موضوع برای اروپاست.
سخنگوی دولت عراق همچنین از تکمیل فرآیند انتقال ظرف کمتر از یک ماه خبر داد و هشدار داد که وضعیت در زندان‌های شرق سوریه «از کنترل خارج شده است» – اشاره‌ای واضح به نگرانی از احتمال فرار دسته‌جمعی یا عملیات آزادسازی توسط بقایای داعش.

چالش بزرگ برای اروپا: آزمون مسئولیت‌پذیری
به گزارش السومریه، این انتقال، تابویی سیاسی و امنیتی را مستقیماً به سوی اتحادیه اروپا و کشورهای عضو آن پرتاب می‌کند. برای سال‌ها، یکی از پیچیده‌ترین معضلات پس از شکست نظامی داعش، سرنوشت هزاران تبعه اروپاییِ این گروه بوده است که در بازداشتگاه‌های شمال سوریه نگهداری می‌شوند. بسیاری از دولت‌های اروپایی با استناد به چالش‌های امنیتی، حقوقی و سیاسی، از بازگرداندن آن‌ها به خاک خود اجتناب کرده‌اند.

انتقال این افراد به عراق، معادله را تغییر داده است. اکنون این زندانیان در خاک کشوری قرار گرفته‌اند که سیستم قضایی آن تجربه محاکمه گسترده تروریست‌های داعش را دارد و برای بسیاری از آن‌ها احکام اعدام صادر کرده است.

این موضوع فشار افکار عمومی و اخلاقی بر دولت‌های اروپایی را برای مداخله و احقاق حقوق قضایی اتباع خود – حتی اگر مجرم باشند – افزایش می‌دهد.
محمد شیاع السودانی، نخست‌وزیر عراق، در تماس با مکرون صراحتاً خواستار این مسئولیت‌پذیری شد.

 وی تأکید کرد: «کشورهای جهان، به‌ویژه اتحادیه اروپا، باید مسئولیت اتباع خود را که عضو داعش بوده‌اند بپذیرند، آن‌ها را تحویل بگیرند و بر اجرای عدالت و محاکمه آن‌ها نظارت کنند.»

گام‌های بعدی و آینده نامشخص
العوادی اعلام کرد که نخست‌وزیر عراق، فرماندهان امنیتی را مأمور کرده تا نقشه‌راه و سازوکارهای دقیق ادامه انتقال را با ائتلاف بین‌المللی هماهنگ کنند. این نشان می‌دهد که احتمالاً محموله‌های بیشتری از زندانیان در راه است.
این عملیات چند پیامد کلیدی دارد:

1. تثبیت نقش امنیتی عراق:

عراق خود را به عنوان بازیگری کلیدی و مسئول در مبارزه با تروریسم نشان می‌دهد که حاضر است هزینه‌های سنگین امنیتی و مالی آن را – علیرغم مشکلات داخلی – متحمل شود.

1. افزایش فشار بر غرب:

واشنگتن و متحدان اروپایی آن اکنون تحت فشار فزاینده‌ای هستند تا راه‌حلی دائمی و جمعی برای بحران زندانیان داعش پیدا کنند. ادامه‌یافتن وضعیت فعلی از نظر امنیت بین‌المللی قابل دوام نیست.

1. ابهام در سرنوشت نهایی زندانیان:

سؤال بزرگ این است که آیا این زندانیان اروپایی در عراق محاکمه خواهند شد – که احتمال صدور حکم اعدام برای آن‌ها وجود دارد – یا دادگاه‌های کشورهای متبوع آن‌ها تحت چه شرایطی و با چه تضمین‌هایی حاضر به پذیرش پرونده هستند؟ این یکی از حساسترین موضوعات حقوق بشر و روابط دیپلماتیک در ماه‌های آینده خواهد بود.
به نظر می‌رسد انتقال زندانیان داعش به عراق، فقط یک جابجایی جغرافیایی نبوده، بلکه حرکتی استراتژیک است که فصل جدیدی از چالش‌های امنیتی، حقوقی و دیپلماتیک را در منطقه و فراسوی آن گشوده است.

موفقیت یا شکست در مدیریت این بحران، هم بر ثبات آینده عراق و سوریه و هم بر اعتبار جامعه بین‌المللی در مقابله با تروریسم تأثیر خواهد گذاشت.