تأسیس بنیاد زبان و ادبیات ترکی در سایه دولت پزشکیان؛ تکثر قومی یا تضعیف زبان ملی؟

به گزارش کلینی نیوز، بنیاد زبان و ادبیات ترکی در تبریز، با چراغ سبز رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی و شورای عالی انقلاب فرهنگی وارد فاز اجرایی شده است

به گزارش خبرگزاری آنادولو، حدادعادل، این خبر را در سفر به تبریز جهت شرکت در رویداد ملی «شهریار شاعر مردم ایران» اعلام کرد. تصمیمی که بیش از آنکه یک رویداد آکادمیک ساده باشد، بازتابی از تغییر معادلات سیاسی و هویتی در بدنه اجرایی کشور محسوب می‌شود.

هم‌زمانی این تصمیم با روی کار آمدن مسعود پزشکیان، نخستین رئیس‌جمهوری آذری‌زبان ایران، نشان‌دهنده اراده پاستور برای تحقق وعده‌های انتخاباتی در جهت اجرای کامل اصل ۱۵ قانون اساسی و پاسخ به مطالبات منطقه‌ای است.

با این حال، ورود رسمی حاکمیت به ساختارسازی برای زبان‌های بومی، موجی از نگرانی‌های عمیق را در میان استادان و متخصصان ادبیات فارسی برانگیخته است.

مخالفان تاسیس بنیاد زبان و ادبیات ترکی

از منظر پژوهشگران برجسته زبان و ادبیات فارسی، ایجاد نهادهای مستقل و ساختارمند تحت عنوان بنیاد زبان و ادبیات ترکی، مرزهای ظریف میان «زبان رسمی و ملی» و «زبان‌ها و گویش‌های محلی» را مخدوش می‌سازد.

زبان فارسی طی قرون متمادی تنها محور پیوند هویتی، ملات وحدت ملی و چتر حمایتی تمام اقوام ایرانی، از جمله مردم آذربایجان بوده است.

استادان دانشگاه تاکید می‌کنند که شاهکارهای ادبی تاریخ آذربایجان و آثار چهره‌های ماندگاری همچون استاد شهریار، همگی در پیوند تنگاتنگ با ظرفیت‌های بلاغی زبان فارسی شکل گرفته‌اند.

از این رو، تأسیس بنیادهای موازی و مستقل که ساختاری شبیه به فرهنگستان زبان دارند، می‌تواند انحصار قانونی زبان فارسی را به عنوان یگانه زبان معیّار آموزش و نگارش رسمی چالش بکشد.

منتقدان این طرح معتقدند که واگذاری امکانات ساختاری و رسمی به زبان‌های منطقه‌ای بدون تقویت بنیان‌های آموزش زبان فارسی در استان‌ها، زمینه‌ساز واگرایی هویتی خواهد شد.

در شرایطی که قدرت‌های منطقه‌ای و جریان‌های قوم‌گرا می‌کوشند تنوع زبانی ایران را به ابزاری برای تقابل‌های ژئوپلیتیک تبدیل کنند، رسمیت بخشیدن ساختاری به این نهادها می‌تواند ناخواسته به تقلیل نقش زبان فارسی از یک «میراث ملی مشترک» به یک «زبان قومی در کنار سایر زبان‌ها» منجر شود.

موافقان تاسیس بنیاد زبان و ادبیات ترکی

با این وجود، موافقان و طیف‌های نزدیک به دولت بر این باورند که این اقدام نه تنها خطری برای زبان فارسی ندارد، بلکه به مهار هوشمندانه رفتارهای قوم‌گرایانه افراطی کمک می‌کند. به زعم آنان، مدیریت ظرفیت‌های زبانی بومی در چارچوب حاکمیت ملی و تحت نظارت نهادهای بالادستی، هویت محلی را ترمیم کرده و حس تعلق به کشور را تقویت می‌سازد.

با این حال، پرسش بنیادینی که همچنان بی‌پاسخ مانده این است که آیا بنیاد زبان و ادبیات ترکی به تقویت وفاق ملی کمک خواهد کرد یا به تدریج مرزهای وحدت زبانی و فرهنگی ایران را کم‌رنگ‌تر می‌سازد؟